“De patiënt vergeef ik alles”

“In het geweer komen tegen kwakzalverij is een ‘ouderdomsziekte.’ Jonge medici zijn daar praktisch niet voor te porren, die zijn daar helemaal niet mee bezig.” Aan het woord is dr. Cees Renckens, de op 8 oktober 2011 afgezwaaide voorzitter van de 130 jaar oude Vereniging tegen de Kwakzalverij (VtdK). Toch was Renckens zelf pas 35 toen hij dertig jaar geleden toetrad tot de rangen der kwakzalverbestrijders. In die dertig jaar heeft de gynaecoloog faam verworven door zijn onverzoenlijke houding en keiharde uitspraken. Volgens Renckens is er geen andere manier: “In deze materie kun je alleen maar onverzoenlijk zijn. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Je hebt te maken met mensen die het leed van anderen exploiteren zonder enig resultaat te boeken, of ze er nou zelf in geloven of niet. Ik maak me daar oprecht kwaad over.”

Na een aantal jaren in de tropen te hebben gewerkt keerde Renckens medio jaren zeventig terug in Nederland en zag tot zijn verbazing dat de ‘alternatieve geneeskunde’ een grote vlucht had genomen. “Ik had al heel wat te stellen gehad met medicijnmannen en andere brokkenpiloten, blijkt het er in Nederland niet veel beter aan toe te gaan.” Vooral in de jaren zeventig en tachtig was er veel belangstelling voor de zogenaamde alternatieve geneeswijzen. Er heerste toen (zelfs van overheidswege) een toenemende tolerantie voor alternatievelingen. Renckens sloeg die ontwikkeling met verbijstering gade. Was de jonge arts in de tropen juist overtuigd geraakt van de superioriteit van de Westerse geneeskunde, terug in eigen land zag hij een bijna omgekeerde ontwikkeling zich voltrekken. “Die hocus pocus werd toen volstrekt serieus genomen. Over dat onzinnige Moermandieet werd bijvoorbeeld in alle ernst gediscussieerd in de Tweede Kamer en de tv stond bol van de programma’s over alternatieve geneeswijzen.”

Die tolerantie was een exponent van een tijdgeest die zijn wortels had in de jaren zestig. De gevestigde orde wankelde op haar voetstuk, iedereen moest het met iedereen naar believen kunnen doen, God was dood, kortom, er werd getwijfeld aan alles dat in de jaren vijftig nog voetstoots werd geaccepteerd. Zelfs pedofilie werd een bespreekbaar thema: pedofielen lichtten hun ernstige psychische afwijking in alle openheid op vergoelijkende toon toe in praatprogramma’s op radio en tv en slechts een enkeling fronste de wenkbrauwen. In dat maatschappelijke klimaat was de opkomst van magnetiseurs en kruidendokters niet zo heel verwonderlijk, maar ze waren Renckens een doorn in het oog.

Het werkgebied van de VtdK is veelomvattend: het hele scala aan alternatieve geneeswijzen mag zich verheugen in de onverdeelde aandacht van de vereniging, al zijn de charlatans daar zelf niet zo blij mee. Chiropractors, acupuncturisten, homeopaten, Jomandas; geen enkele kwakzalver ontsnapt aan de aandacht van Renckens c.s., maar de aanbieders van alternatieve kankertherapieën kunnen op wat extra interesse rekenen. Een kenmerk van die gevaarlijke onzinbehandelingen is dat ze vaak claimen niet alleen kanker te kunnen genezen, maar daarnaast in één moeite door ook effectief zijn bij allerlei andere aandoeningen, zoals het rare kermisapparaat de ‘Cytotron’, dat vorig jaar van zich deed spreken of het niet ongevaarlijke goedje Miracle Mineral Supplement, dat gewoon industrieel bleekwater is en wel wordt gebruikt in de drinkwaterzuivering. Beide wondermiddelen worden aangeprezen voor zo ongeveer alles, van kanker tot malaria en van migraine tot epilepsie. “Alleen al daarom zou iedereen met een normaal verstand moeten kunnen begrijpen dat het onzin is.”

Is Renckens’ houding ten opzichte van nepdokters legendarisch agressief, sarcastisch en compromisloos, voor zijn patiënten is hij opmerkelijk mild. “Ik ben een mensendokter. Ik ben bovendien zelf patiënt geweest, dus ik begrijp de angst, de hoop en de wanhoop die mensen ervaren, maar juist daarom is het zo schrijnend dat sommige zich inlaten met beunhazen en oplichters. Toch heb ik dat nooit iemand kwalijk genomen. De patiënt vergeef ik alles.” Dr. Cees Renckens, quackbuster. Geliefd bij zijn vrienden, gevreesd bij zijn vijanden.